Toespraak Mark Haije, Joods Namenmonument onthulling Beverwijk

Dames en heren,

Namens de Werkgroep Joods Namenmonument Beverwijk heet ik u allen hartelijk welkom in de aula van begraafplaats Duinrust. Een speciaal woord van welkom aan burgemeester Martijn Smit van Beverwijk en aan rabbijn Shmuel Spiero.

Mijn naam is Mark Haije, ik ben beheerder van deze prachtige begraafplaats, bestuurslid van de Stichting 4 mei Beverwijk en samen met Jan van der Linden initiatiefnemer van het Namenmonument. Helaas is Jan van der Linden om privéredenen vandaag niet aanwezig. 

Hoe zit het programma er vanmiddag uit.
Ik zal u meenemen en een uiteenzetting geven hoe dit Namenmonument tot stand is gekomen en waarom het zo belangrijk is.

Daarna zal Teun-Jan Tabak, voorzitter van de Stichting 4 mei Beverwijk, u vertellen over Joods Beverwijk en Wijk aan Zee.
Er zal muziek worden gespeeld door David van Aalderen.
Vervolgens lopen we gezamenlijk naar de plek waar het Namenmonument onthuld zal worden.

Waarom een Namenmonument ?

Elk jaar weer worden de oorlogsslachtoffers op 4 mei in Nederland herdacht. Ook in Beverwijk op begraafplaats Duinrust. Deze herdenking wordt georganiseerd door de Stichting 4 mei Beverwijk. Het bestuur ziet de belangstelling ieder jaar groeien.
In de aanloop naar de 4de mei wordt er op begraafplaats Duinrust een programma aangeboden door onze stichting aan o.a. leerlingen van de groepen 7 en 8 van de Beverwijkse basisscholen. Zij krijgen een film te zien van de Oorlogsgravenstichting en vervolgens lopen we langs de tastbare herinneringen, graven van burger- en geallieerde slachtoffers, die op de begraafplaats liggen. Bij de graven staan we stil en wordt het verhaal verteld wat er met deze persoon is gebeurd tijdens de oorlog. Op deze route liggen ook de graven van toenmalige Joodse begraafplaats aan de Kuikensweg.
De kinderen vragen altijd wat dit voor grafstenen zijn. We vertellen waar deze graven vandaan komen en wat de reden ervan is waarom ze nu op Duinrust staan. Er is maar weinig dat herinnert aan het leven van de Joodse gemeenschap. Bij enkele woningen, waar Joden hebben gewoond liggen de bekende Stolpersteine’. In de Breestraat, staat een monument dat herinnert aan de synagoge die er tot kort na de oorlog stond.  

Op 19 september vorig jaar is in de Weesperstraat in Amsterdam het Nationaal Holocaust Monument onthuld, met daarop de namen van 102 duizend Nederlandse Joden, Roma en Sinti die werden vermoord in de vernietigingskampen van de nazi’s.

In 2017 was er een burgerinitiatief in Beverwijk van Jacky de Vries, Jan van der Linden en de in 2021 overleden Alex van Luyn. Met dit burgerinitiatief werd aan het gemeentebestuur gevraagd om de namen van de Beverwijkse Joden te adopteren. Het gemeentebestuur heeft hieraan gehoor gegeven en de namen geadopteerd. Als tegenprestatie hebben de initiatiefnemers op 25 maart 2017, exact 75 jaar nadat de Joodse Beverwijkers werden gedeporteerd, een manifestatie georganiseerd in de Grote Kerk van Beverwijk.

Ik mocht bij deze indrukwekkende manifestatie aanwezig zijn en vanaf dat moment begon bij mij de gedachten te spelen dat deze namen ergens een tastbare herinnering moesten krijgen, immers: Je bent pas vergeten, als ze je naam niet meer noemen.

In 2019 hebben Jan van der Linden, met wie ik ruim 20 jaar de gastlessen voor de basisscholen verzorg, en ik het initiatief genomen om op Duinrust een Namenmonument te realiseren. Wim Spruit en Jacky de Vries sloten zich aan bij dit initiatief. 

En nu, nu het Namenmonument er staat, kunnen we tijdens de gastlessen aan de basisscholen ook iets tastbaar aan de leerlingen laten zien en het verhaal vertellen van de Joodse gemeenschap in onze gemeente.

Aanvankelijk zouden we op 25 maart 2020 het Namenmonument onthullen. Echter, door de corona epidemie zijn we vandaag 20 maart 2022 bijeen. Het is de komende week 80 jaar geleden dat de genoemde Joodse medeburgers werden gedeporteerd naar Amsterdam.  

(Inleiding Teun-Jan Tabak, voorzitter van de Stichting 4 mei Beverwijk).

(Muzikaal intermezzo van David van Aalderen; ‘Meine jiddische Mamme ‘

U ziet hier bij dit prachtige bloemstuk en een kaars ook een steen liggen. Deze steen ligt hier symbolisch.

Vaak laten bezoekers een steentje op het graf achter, ten teken dat men er is geweest en de doden heeft herdacht. De oorsprong van dit gebruik is oud. Mensen werden begraven op de plek waar ze stierven en de graven werden gemarkeerd met hopen stenen. Soms werden overledenen op een harde ondergrond onder een hoop stenen begraven. Om het graf te markeren en te voorkomen dat de overledene werd opgegeten door dieren, werden er stenen opgelegd. Andere mensen vulden de stenen uit respect aan.

Later kreeg het plaatsen van een steen op een graf symbolische betekenissen, zoals:

  • Stenen vergaan niet en hebben eeuwigheidswaarde, dat staat voor het eeuwigdurend grafrecht.
  • Een onvergankelijke steen, die weer en wind kan doorstaan, staat voor onvergankelijke liefde en eeuwig geloof.
  • Door een steentje aan de grafsteen toe te voegen, geeft de bezoeker aan verder te willen bouwen op de goede daden van de overleden persoon.

Met de voornoemde betekenissen; de onvergankelijke liefde, eeuwig geloof en verder willen bouwen op de goede daden van de overleden persoon, liggen er bij het Namenmonument 99 gelijke stenen. De werkgroep wil u vragen aan een ieder na de onthulling van het monument, op mijn aangeven, een steentje te pakken en deze ter herinnering aan de Joodse inwoners die uit Beverwijk zijn gedeporteerd neerleggen.

(Uitnodigen om naar het monument te lopen)

(Muzikaal intermezzo David van Aalderen)

(Toespraak burgemeester Martijn Smit)

(Toespraak rabbijn Shmuel Spiero, het uitspreken van het Jizkor)

Afsluiting door Mark bij het monument.

Namens de werkgroep wil ik burgemeester Martijn Smit en rabbijn Shmuel Spiero bedanken voor hun komst en bijdrage bij deze onthulling, Teun-Jan Tabak voor zijn inkijk in Joods Beverwijk Wijk aan Zee en David van Aalderen voor zijn muzikale bijdrage.
Vanaf deze plaats ook dank aan Jan van der Linden voor het uitzoeken van de namen op dit monument en het meedenken wat uiteindelijk heeft geleidt tot dit Namenmonument.
Tot slot wil ik ook u, alle overige belangstellenden bedanken voor uw komst. De werkgroep spreekt uit dat met het realiseren van dit Namenmonument Joods Beverwijk en Wijk aan Zee voor in de eeuwigheid niet meer vergeten wordt.

We lopen nu terug naar de koffiekamer, waar u een drankje en een hapje worden aangeboden en er gelegenheid is om elkaar te ontmoeten.

Ik wil graag met de volgende zin afsluiten:

Je bent pas vergeten als ze je naam niet meer noemen.